E İmza Şifre Yenileme Nasıl Yapılır? PIN Unutulduğunda Ne Yapmak Gerekir?

E imzanızı birkaç ay boyunca sorunsuz kullanırsınız. Belgeleri imzalarsınız, resmi kurumların sistemlerine girersiniz, şirket işlemlerini tamamlarsınız. Sonra bir gün bilgisayar ekranında PIN isteyen pencere açılır ve insan bir anda duraksar.

“Şifre neydi?”

İşte e imza şifre yenileme araması çoğu zaman tam olarak böyle başlıyor.

Aslında burada küçük ama önemli bir ayrıntı var. Kullanıcıların günlük dilde “e imza şifresi” dediği bilgi çoğu sistemde elektronik imza kartının veya USB token cihazının PIN kodudur. Dolayısıyla e imza şifre yenileme işlemi denildiğinde her elektronik imza sağlayıcısında tamamen aynı ekranlarla karşılaşılmayabilir.

Kullandığınız elektronik sertifika hizmet sağlayıcısına, kartınızın modeline ve bilgisayarınızda bulunan yazılıma göre işlem birkaç adım değişebilir. Fakat temel mantık benzerdir.

PIN kodunuzu biliyorsanız değiştirebilirsiniz.

PIN kodunuzu unuttuysanız farklı bir sıfırlama veya kilit kaldırma işlemi gerekebilir.

PIN kodunu birkaç kez yanlış girdiyseniz kartınız kilitlenebilir.

Bu nedenle rastgele şifre denemeye devam etmek yerine önce durumunuzu doğru anlamanız gerekir.

Elektronik imzanın çalışma mantığını biraz günlük hayattan örnekleyelim.

Banka kartınızı düşünün. Kart fiziksel olarak sizin elinizdedir ancak işlem yapabilmek için bir PIN kodunuz vardır. Elektronik imzada da benzer bir güvenlik yaklaşımı kullanılır.

Elektronik imzanız genellikle USB token veya akıllı kart biçimindeki güvenli bir cihazda bulunur. Elektronik sertifikanız bu donanım üzerinde tutulur. Bir belgeyi elektronik olarak imzalamak istediğinizde sistem sizden PIN kodunu girmenizi ister.

Doğru PIN girildiğinde cihaz imzalama işlemine izin verir.

Bu PIN kodunun amacı oldukça basittir: elektronik imza cihazınız başka bir kişinin eline geçse bile kolayca kullanılmasını önlemek.

Çünkü elektronik imzanın hukuki niteliği sıradan bir internet sitesi şifresinden çok daha farklıdır. Güvenli elektronik imza, belirli şartları sağladığında ıslak imza ile aynı hukuki sonucu doğurabilir. Dolayısıyla cihazın ve PIN kodunun korunması önemlidir.

Burada kullanıcıların sık karıştırdığı birkaç kavram bulunuyor.

E imza PIN kodu başka şeydir.

E Devlet şifresi başka şeydir.

Elektronik sertifikanın geçerlilik süresi başka şeydir.

E imza cihazının sürücüsü veya yazılımı ise tamamen başka bir konudur.

Örneğin e imza cihazınızı bilgisayara taktığınızda cihaz görülmüyorsa sorun PIN kodunuz olmayabilir. Bilgisayarda gerekli sürücü kurulu olmayabilir veya kart okuyucu yazılımında problem olabilir.

Buna karşılık cihaz algılanıyor, imza ekranı açılıyor ancak PIN kodunu kabul etmiyorsa bu durumda şifre tarafına bakmak gerekir.

Elektronik imza PIN kodunu değiştirmek için illa şifrenizi unutmuş olmanız gerekmez.

Bazı kullanıcılar e imzalarını ilk teslim aldıklarında cihazla birlikte gelen başlangıç PIN kodunu kullanmaya devam eder. Ancak güvenlik açısından başlangıç PIN kodunun değiştirilmesi tercih edilebilir.

Başka bir ihtimal de şudur.

Muhasebeciniz, şirket çalışanınız veya teknik destek sağlayan bir kişi elektronik imzanızla ilgili işlem yaparken PIN kodunu görmüş olabilir. Böyle bir durumda cihaz tekrar size geçtiğinde PIN kodunu değiştirmeniz mantıklıdır.

Bazen ise mesele çok daha basittir.

PIN kodunuz gereğinden fazla karmaşıktır ve sürekli unutuyorsunuzdur.

Tam tersine çok kolay tahmin edilebilecek bir PIN belirlemiş olabilirsiniz ve daha güvenli bir kod kullanmak istiyorsunuzdur.

Bu tür durumlarda e imza şifre değiştirme işlemi yapılabilir.

Fakat burada önemli bir nokta var.

PIN kodunu değiştirmek ile unutulan PIN kodunu sıfırlamak aynı işlem değildir.

Bu ayrımı bilmek birçok gereksiz uğraşın önüne geçer.

Diyelim ki mevcut PIN kodunuz 458792.

Bu PIN kodunu biliyorsunuz ancak değiştirmek istiyorsunuz.

Kart yönetim yazılımını açarsınız, mevcut PIN kodunuzu girersiniz ve yeni PIN belirlersiniz. Bu klasik bir şifre değiştirme işlemidir.

Ancak mevcut PIN kodunuzu hiç hatırlamıyorsanız sistem genellikle sizden eski PIN kodunu isteyeceği için aynı yöntemi kullanamazsınız.

Bu durumda elektronik imza sağlayıcısının sunduğu PIN sıfırlama, kilit çözme veya PUK benzeri kurtarma mekanizmasına ihtiyaç duyabilirsiniz.

Üstelik her sağlayıcının yöntemi aynı değildir.

Bazılarında online işlem merkezi üzerinden işlem yapılabilir.

Bazılarında kart yönetim yazılımı kullanılır.

Bazılarında destek birimiyle iletişime geçmek gerekebilir.

Bu nedenle internette gördüğünüz herhangi bir “e imza şifresi sıfırlama” yöntemini doğrudan uygulamak yerine öncelikle hangi elektronik sertifika sağlayıcısını kullandığınızı belirlemek gerekir.

Bu soru ilk bakışta garip gelebilir. Fakat yıllardır elektronik imza kullanan ve hangi firmadan aldığını hatırlamayan oldukça fazla kullanıcı vardır.

Özellikle elektronik imza şirket adına alınmışsa veya muhasebeci aracılığıyla çıkarılmışsa kullanıcı yalnızca USB cihazı teslim almış olabilir.

Cihazın üzerinde veya kart okuyucunun üzerinde marka adı bulunabilir.

Ayrıca elektronik imza kurulumu sırasında bilgisayarınıza yüklenen programlardan da sağlayıcı hakkında fikir edinebilirsiniz.

Elektronik sertifikanızı hangi firmadan aldığınızı biliyorsanız şifre yenileme işlemi çok daha kolay ilerler. Çünkü bundan sonraki adımlar kullanılan sağlayıcının sistemine göre şekillenecektir.

Burada acele etmemek önemli.

Çünkü PIN kodunun yanlış girilme sayısı sınırsız değildir.

“Bir iki tane daha deneyeyim, belki hatırlarım.”

Elektronik imza PIN kodunu unutan kişinin yaptığı en yaygın hata muhtemelen budur.

İnsan zihni garip çalışıyor. Şifreyi tam hatırlamadığımız zaman bile birkaç olası kombinasyon kafamızda beliriyor. Doğum tarihinin son rakamları, telefon numarasından bir bölüm, eskiden kullanılan başka bir PIN...

Derken birkaç deneme yapılabiliyor.

Fakat elektronik imza kartları güvenlik nedeniyle belirli sayıda yanlış PIN girişinden sonra kilitlenebilir.

Kaç yanlış denemede kilitleneceği kullanılan kart veya token altyapısına göre değişebilir. Bu nedenle “üç kere kesin deneyebilirsiniz” gibi herkese geçerli tek bir sayı vermek doğru olmaz.

Ekranda kalan deneme hakkını gösteren bir uyarı bulunuyorsa özellikle dikkat etmek gerekir.

Örneğin ekranda bir deneme hakkınız kaldığını görüyorsanız şifrenizden emin değilseniz bir tahmin daha yapmak yerine PIN sıfırlama yöntemine yönelmek çok daha mantıklıdır.

Çünkü PIN'i unutmak başka bir durumdur, kartı tamamen kilitlemek başka bir durum.

Kart kilitlendiğinde kurtarma işlemi biraz daha farklı hale gelebilir.

Öncelikle art arda PIN denemeyi bırakın.

Ardından üç şeyi belirleyin:

Elektronik imzanızı hangi firmadan aldınız?

Bilgisayarınız e imza cihazını görüyor mu?

PIN kodunu tamamen mi unuttunuz, yoksa mevcut PIN'i biliyor ve yalnızca değiştirmek mi istiyorsunuz?

Bu üç sorunun cevabı doğru yöntemi seçmek için yeterli olacaktır.

Örneğin cihaz bilgisayarda hiç görünmüyorsa PIN sıfırlama ekranlarına geçmeden önce kurulum problemini çözmek gerekebilir.

Cihaz düzgün çalışıyor fakat “PIN hatalı” uyarısı alıyorsanız doğrudan PIN işlemlerine bakabilirsiniz.

Mevcut PIN'i biliyorsanız işiniz genellikle oldukça kolaydır.

Tamamen unuttuysanız sağlayıcıya göre kurtarma adımlarını uygulamanız gerekir.

Bir sonraki bölümde e imza şifre değiştirme işleminin bilgisayar üzerinden nasıl yapıldığını, PIN unutulduğunda hangi yöntemlerin kullanılabileceğini ve kart kilitlendiğinde ne yapılması gerektiğini daha ayrıntılı ele alacağız.

Mevcut PIN kodunuzu biliyorsanız e imza şifre değiştirme işlemi genellikle en kolay senaryodur. Burada amaç sertifikayı yenilemek, cihazı değiştirmek ya da yeniden başvuru yapmak değildir. Sadece mevcut PIN kodunun yerine yeni bir PIN belirlenir.

Çoğu kullanıcı bunu ilk duyduğunda işlemin çok teknik olduğunu düşünüyor. Oysa aslında mantık oldukça basit.

Bilgisayara e imza cihazınızı takarsınız. Ardından cihazla birlikte çalışan kart yönetim veya token yönetim programını açarsınız. Bu programın adı kullandığınız elektronik imza altyapısına göre değişebilir. Bazı firmalarda kart yöneticisi, bazı sistemlerde token manager, bazı uygulamalarda ise doğrudan e imza yönetim aracı gibi isimlerle karşılaşabilirsiniz.

Program açıldığında cihazınızın sistem tarafından görüldüğünden emin olmanız gerekir.

Ardından genellikle PIN değiştirme, parola değiştirme veya benzeri bir seçenek bulunur.

Sistem sizden önce mevcut PIN kodunuzu ister.

Daha sonra yeni PIN kodunu girersiniz.

Yeni PIN kodunu ikinci kez yazarak doğrularsınız.

İşlem başarılı olduğunda bundan sonraki elektronik imza işlemlerinizde artık yeni PIN kodunuzu kullanırsınız.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta şu: Yeni PIN belirlerken çok basit bir kombinasyon seçmek kolaylık sağlıyor gibi görünse de güvenlik açısından iyi bir tercih değildir.

1234, 1111, doğum yılı veya herkesin tahmin edebileceği benzer kodlar kullanılmamalıdır.

Öte yandan insanın kendi belirlediği şifreyi iki gün sonra unutacağı kadar karmaşık hale getirmesi de pek mantıklı değil.

Güvenlik ile hatırlanabilirlik arasında bir denge kurmak gerekir.

Asıl kritik senaryo burası.

Çünkü mevcut PIN'inizi bilmiyorsanız klasik PIN değiştirme ekranını kullanamazsınız. Sistem eski şifreyi doğrulamadan yeni bir şifre tanımlamanıza izin vermeyebilir.

Bu noktada kullandığınız elektronik sertifika sağlayıcısının sunduğu kurtarma yöntemine geçmeniz gerekir.

Bazı e imza sistemlerinde PIN sıfırlama işlemi kullanıcı işlemleri ekranı üzerinden yapılabilir. Bazılarında ise cihazın kendi yönetim yazılımında özel bir sıfırlama bölümü bulunur.

Burada “internetten herhangi bir e imza programını indiririm, şifreyi değiştiririm” gibi bir yaklaşım doğru değildir.

Çünkü e imza cihazlarında kullanılan yazılımlar ve kart altyapıları birbirinden farklı olabilir.

Örneğin bir sağlayıcının kart yönetim programı başka bir firmanın cihazında çalışmayabilir.

Bu nedenle önce hangi sertifika hizmet sağlayıcısını kullandığınızı belirleyin, ardından o sağlayıcının resmi destek sayfasındaki yöntemi takip edin.

E imza şifre yenileme konusunu araştıran kişilerin karşısına sık sık “PUK kodu” ifadesi çıkar.

Bu terim cep telefonlarından tanıdık geliyor olabilir.

SIM kart PIN kodunu birkaç kez yanlış girdiğinizde PUK kodu istenir. Elektronik imza kartlarında da benzer mantıkla çalışan kurtarma kodları bulunabilir.

Fakat burada önemli bir ayrıntı var.

Her e imza sağlayıcısı bu kurtarma mekanizmasını kullanıcıya aynı şekilde sunmaz.

Bazı kartlarda PUK veya unblock PIN benzeri bir kod olabilir.

Bazı sistemlerde bu kod kullanıcıya doğrudan verilmez.

Bazılarında ise kilit açma işlemi özel yazılım veya hizmet sağlayıcının sistemi üzerinden yapılır.

Dolayısıyla elinizde cihazın kutusu var diye mutlaka üzerinde kullanılabilir bir PUK kodu bulunacak diye düşünmemek gerekir.

Eğer kart yönetim programında “PIN unblock”, “PIN kilidi kaldırma” veya benzeri bir seçenek görüyorsanız bu işlem kurtarma kodu gerektirebilir.

Kod sizde yoksa tahmin etmeye çalışmayın.

Bu noktada elektronik imza hizmet sağlayıcınızla iletişime geçmek daha doğru olur.

Elektronik imza PIN kodunu birkaç kez yanlış girdiğinizde kart kilitlenebilir.

Kilitlenme, güvenlik amacıyla yapılan bir korumadır.

Şöyle düşünün.

E imza cihazınızı bir yerde unuttunuz ve başka biri cihazı buldu. Eğer sınırsız PIN deneme hakkı olsaydı kötü niyetli bir kişi binlerce farklı kombinasyon deneyebilirdi.

Kartın belirli sayıda yanlış girişten sonra kendini kilitlemesi bu riski azaltır.

Fakat cihazın sahibi sizseniz ve şifrenizi unuttuysanız bu güvenlik mekanizması biraz can sıkıcı hale gelebilir.

İşte tam burada kullanıcıların yaptığı ikinci büyük hata başlıyor.

Kart kilitlenince cihazın bozulduğunu düşünüyorlar.

Aslında çoğu durumda cihaz fiziksel olarak bozuk değildir. Sadece PIN doğrulama mekanizması kilitlenmiştir.

Ekranda “PIN blocked”, “token locked”, “PIN kilitli” veya benzeri bir uyarı görebilirsiniz.

Bu durumda yapılması gereken şey cihazı çıkarıp tekrar takmak değildir.

Bilgisayarı yeniden başlatmak da genellikle PIN kilidini kaldırmaz.

Çünkü kilit bilgisi bilgisayarda değil, cihaz veya kart üzerinde tutuluyor olabilir.

Doğru kurtarma prosedürünün uygulanması gerekir.

Kilit kaldırma işlemi kullanılan cihaz ve sertifika sağlayıcısına göre değişebilir.

Genel olarak üç yöntemle karşılaşılır.

Birincisi, kart yönetim yazılımı üzerinden kilit kaldırma.

İkincisi, sağlayıcının online kullanıcı işlemleri sayfası üzerinden işlem yapma.

Üçüncüsü ise destek birimi aracılığıyla yeni PIN oluşturma veya cihazın yeniden yapılandırılması.

Bazı durumlarda kimlik doğrulaması istenebilir.

Bu aslında beklenmesi gereken bir şeydir.

Sonuçta elektronik imza sıradan bir üyelik hesabı değildir.

Bir internet sitesinin şifresini unuttuğunuzda e posta adresinize bağlantı gönderilir ve birkaç dakika içinde yeni şifre oluşturursunuz.

Elektronik imzada ise sistemin güvenliği daha sıkı olabilir.

Kullanıcı gerçekten sertifika sahibi mi?

Cihaz gerçekten ona mı ait?

Sertifika hala geçerli mi?

Bunların kontrol edilmesi gerekebilir.

Bu da çok sık karıştırılan bir konu.

Hayır.

E imza PIN kodunu değiştirmek veya sıfırlamak elektronik sertifikanızın süresini uzatmaz.

Diyelim ki üç yıllık elektronik imza satın aldınız.

Sertifikanızın bitmesine dört ay kaldı ve bugün PIN kodunuzu değiştirdiniz.

Bu işlem sertifikanıza yeniden üç yıl kazandırmaz.

Sertifikanız yine mevcut son kullanma tarihinde sona erer.

PIN yenileme ile sertifika yenileme tamamen farklı işlemlerdir.

Elektronik sertifikanın kullanım süresi bittiğinde sertifika yenileme başvurusu yapılması gerekir.

PIN kodu ise cihazı kullanırken kimlik doğrulamak için kullanılan güvenlik bilgisidir.

Bu iki işlemi birbirine karıştırmamak önemli.

Özellikle internette “e imza yenileme” diye arama yapan kişinin neyi yenilemek istediği tam olarak belli olmayabilir.

Sertifika süresini mi?

PIN kodunu mu?

Cihazı mı?

Bu nedenle önce sorunu doğru tarif etmek gerekir.

Bazen kullanıcı PIN'i başarılı şekilde değiştiriyor ama hemen ardından elektronik imza çalışmıyor.

Bu durumda insanın ilk düşündüğü şey doğal olarak “şifreyi yanlış değiştirdim” oluyor.

Fakat sorun başka bir yerde olabilir.

Örneğin yeni PIN doğru olduğu halde tarayıcı eski oturumu kullanıyor olabilir.

İmza programı açık kalmış olabilir.

Kart yönetim uygulaması cihazı yeniden okumamış olabilir.

Ya da e imza cihazını bilgisayardan çıkarıp yeniden takmak gerekebilir.

Bu nedenle PIN değiştirdikten sonra işlem yapamıyorsanız önce basit kontrolleri deneyin.

E imza programlarını kapatın.

Cihazı güvenli şekilde çıkarın.

Birkaç saniye bekleyin.

Tekrar takın.

Kart yönetim programını açın.

Cihazın görünüp görünmediğini kontrol edin.

Ardından yeni PIN ile tekrar deneyin.

Sorun devam ediyorsa PIN dışında sürücü, Java, tarayıcı bileşeni veya imza uygulaması kaynaklı bir problem olabilir.

Çoğu zaman hayır.

Burada kullanıcıların kafasını karıştıran bir durum var.

Cihazı bilgisayara takıyorlar ama PIN ekranı açılmıyor.

Sonra “Şifrem bozuldu galiba” diye düşünüyorlar.

Oysa PIN ekranı hiç gelmiyorsa önce cihazın algılanıp algılanmadığına bakmak gerekir.

Bilgisayar e imza cihazını görmüyorsa PIN kodunu doğru girmeniz zaten mümkün değildir.

Bunun birkaç sebebi olabilir.

Cihaz sürücüsü kurulu olmayabilir.

Yanlış kart yönetim programı yüklenmiş olabilir.

USB portunda sorun olabilir.

Cihaz başka bir USB girişinde çalışabilir.

İmza uygulaması eski sürüm olabilir.

İşletim sistemi güncellemesinden sonra sürücü uyumsuzluğu oluşmuş olabilir.

Özellikle yeni bilgisayara geçildiğinde bu durum sık yaşanır.

Eski bilgisayarda yıllardır çalışan e imza yeni bilgisayara takılır ve kullanıcı hiçbir şey olmamasına şaşırır.

Aslında sorun e imzada değildir.

Eski bilgisayarda yıllar önce kurulmuş olan sürücü ve yazılımlar yeni bilgisayarda yoktur.

Bu nedenle e imza şifre yenileme işlemine başlamadan önce cihazınızın bilgisayar tarafından sağlıklı şekilde algılandığından emin olun.

Bazen insan yanlış şifreyi girdikten sonra aniden doğru PIN'i hatırlar.

Bu durumda hemen tekrar denemek mantıklı mı?

Eğer PIN kodundan gerçekten eminseniz ve sistemde yeterli deneme hakkınız kaldığını biliyorsanız deneyebilirsiniz.

Fakat “galiba buydu” seviyesindeyseniz dikkatli olmak gerekir.

Özellikle birkaç yanlış deneme yaptıysanız artık tahmin yürütmek yerine kurtarma seçeneğini kullanmak daha güvenlidir.

Şifre işlerinde insan zihninin yaptığı klasik bir hata vardır.

Bir rakam kombinasyonunu birkaç kez düşündükten sonra gerçekten o şifre olduğuna inanmaya başlarız.

Halbuki bazen o sayı eski banka kartımızın PIN'idir.

Bazen telefon kilidimizdir.

Bazen de yıllar önce kullandığımız başka bir e imzanın kodudur.

Bu nedenle emin olmadığınız PIN kodlarını peş peşe denemek iyi fikir değildir.

Yeni PIN oluştururken cihazınızın izin verdiği karakter yapısına dikkat etmeniz gerekir.

Bazı elektronik imza cihazları yalnızca rakam kabul ederken bazıları farklı parola politikalarına sahip olabilir.

PIN uzunluğu konusunda da cihazdan cihaza farklı kurallar bulunabilir.

Bu nedenle kart yönetim programı size hangi kuralları söylüyorsa ona göre hareket edin.

Bir başka önemli konu da PIN'i nerede saklayacağınız.

E imza cihazının üzerine PIN kodunu yazmak güvenlik açısından pek anlamlı değildir.

USB cihazının üzerine küçük bir kağıt yapıştırıp PIN kodunu yazmak, evin kapısının anahtarını kapının hemen yanında bırakmaya benzer.

Cihaz ile PIN aynı yerdeyse PIN korumasının önemli bir kısmı ortadan kalkar.

PIN kodunu güvenli bir parola yöneticisinde saklamak veya yalnızca sizin erişebileceğiniz güvenli bir yöntemi tercih etmek daha doğru olur.

Özellikle şirketlerde birden fazla kişinin elektronik imza kullandığı ortamlarda bu konu daha da önemlidir.

“Masadaki çekmecede şifre yazıyor” yaklaşımı pratik olabilir ama güvenli değildir.

Türkiye'de özellikle şirket işlemlerinde elektronik imzanın muhasebeci veya mali müşavir tarafından kullanılmasına sık rastlanabiliyor.

Burada alışkanlıklar ile güvenlik prensipleri bazen birbirine karışıyor.

E imza PIN kodu kişisel bir güvenlik bilgisidir.

Dolayısıyla mümkün olduğunca sadece sertifika sahibinin kontrolünde tutulması gerekir.

Eğer herhangi bir işlem nedeniyle PIN kodunuzu bir başkasıyla paylaştıysanız işlem tamamlandıktan sonra değiştirmeniz güvenlik açısından düşünülebilir.

Çünkü elektronik imzanın amacı sadece işlemi kolaylaştırmak değil, imzalayan kişinin kimliğini güvenli şekilde doğrulamaktır.

Bu nedenle e imza cihazını ve PIN kodunu mümkün olduğunca birlikte başka kişilerin kullanımına bırakmamak gerekir.

Bu soru giderek daha sık soruluyor.

Çünkü artık bankacılıktan vergi işlemlerine kadar pek çok işi telefondan yapıyoruz.

Fakat klasik USB token veya akıllı kart tabanlı elektronik imzalarda PIN değiştirme işlemi çoğunlukla bilgisayar ve ilgili kart yönetim yazılımı üzerinden yapılır.

Mobil imza veya uzaktan elektronik imza çözümleri ise farklı altyapılara sahip olabilir.

Dolayısıyla kullandığınız imza türü burada belirleyicidir.

Elinizde USB girişli klasik bir e imza cihazı varsa bilgisayar üzerinden işlem yapmanız gerekmesi oldukça normaldir.

İlerleyen bölümde e imza şifre yenileme sırasında karşılaşılan hata mesajlarını, “PIN blocked”, “yanlış PIN”, “kart bulunamadı”, “sertifika bulunamadı” gibi uyarıların ne anlama geldiğini ve hangi durumda teknik destek alınması gerektiğini ayrıntılı şekilde ele alacağız.

E imza şifre yenileme işlemi çoğu zaman birkaç dakikalık basit bir işlem gibi görünür. Fakat işin içine farklı bilgisayarlar, kart okuyucular, sürücüler, tarayıcılar ve sağlayıcı yazılımları girdiğinde işler biraz karışabilir.

Kullanıcı açısından en kafa karıştırıcı nokta ise hata mesajlarının çoğunun birbirine benzemesidir.

“PIN hatalı.”

“Kart bulunamadı.”

“Sertifika seçilemedi.”

“Token kilitli.”

“İmzalama işlemi başarısız.”

Hepsi e imza çalışmıyor gibi görünür ama aslında birbirinden tamamen farklı sorunlardır.

Bu yüzden hata mesajını doğru okumak önemlidir.

Bu uyarı en açık olanlardan biridir.

Cihazınız bilgisayar tarafından görülüyor, sistem elektronik imzayı algılıyor ancak girdiğiniz PIN kabul edilmiyor demektir.

Burada yapılabilecek en kötü şey, hatırladığınız bütün PIN kombinasyonlarını sırayla denemektir.

Bir kere yanlış girdiniz.

Sonra bir daha.

Sonra “şu da olabilir” dediniz.

Bir süre sonra kart kilitlenebilir.

Eğer PIN konusunda emin değilseniz denemeleri bırakıp sağlayıcınızın PIN sıfırlama veya kilit çözme yöntemine geçmek daha doğru olur.

Bu mesaj genellikle belirli sayıda yanlış giriş yapıldığı anlamına gelir.

Artık doğru PIN'i hatırlasanız bile kart normal şekilde kabul etmeyebilir.

Örneğin PIN'iniz gerçekten 7429 olabilir.

Üç veya daha fazla yanlış deneme yaptınız ve kart kilitlendi.

Daha sonra bir anda “Aa, şifre 7429'du” diye hatırladınız.

Bu noktada 7429'u yazmanız sorunu çözmeyebilir.

Çünkü problem artık şifrenin yanlış olması değil, PIN mekanizmasının kilitlenmiş olmasıdır.

Bu durumda kilit kaldırma işlemi gerekir.

Sağlayıcınıza göre PUK kodu, unblock PIN, kullanıcı portalı veya teknik destek süreci devreye girebilir.

Bu hata PIN şifresinden farklıdır.

Bilgisayar cihazı algılamıyorsa doğru PIN'i girmeniz de mümkün olmaz.

Öncelikle USB bağlantısını kontrol etmek gerekir.

Mümkünse cihazı başka bir USB portuna takın.

USB çoklayıcı kullanıyorsanız doğrudan bilgisayarın kendi girişine bağlamayı deneyin.

Ardından kart yönetim programının cihazı görüp görmediğine bakın.

Cihaz kart yönetim programında da görünmüyorsa sürücü sorunu olma ihtimali yükselir.

Yeni bilgisayarlarda veya işletim sistemi güncellemesinden sonra bu tür problemler daha sık görülebilir.

Cihazın görünmesi, her zaman sertifikanın da sistem tarafından doğru şekilde okunacağı anlamına gelmez.

Kart bilgisayarda görünüyor olabilir ama kullanılan uygulama sertifikayı bulamıyor olabilir.

Bu durumda sertifikanın süresini kontrol etmek gerekir.

Ayrıca kart sürücüsü veya ara yazılım düzgün yüklenmemiş olabilir.

Bazı e imza uygulamaları kendi bileşenlerinin güncel olmasını ister.

Dolayısıyla burada şifre yenilemeye odaklanmak yerine sertifika ve yazılım tarafını kontrol etmek daha doğru olabilir.

Bazen PIN başarıyla değiştirilmesine rağmen kullanıcı sonraki işlemde eski şifrenin sorulduğunu düşünür.

Aslında ekranda sadece “PIN giriniz” yazıyordur.

Sistem eski PIN'i özellikle istemez.

Yeni oluşturduğunuz PIN'i girmeniz gerekir.

Fakat bazı uygulamalar değişiklikten hemen sonra açık kalırsa eski oturum bilgileri nedeniyle sorun yaşanabilir.

Bu durumda ilgili programı tamamen kapatmak, e imza cihazını çıkarıp yeniden takmak ve tekrar denemek faydalı olabilir.

Elektronik imza kullanırken her şey kart ve PIN'den ibaret değildir.

Özellikle kamu kurumlarının veya özel sistemlerin internet sitelerinde imza atarken tarayıcı ile masaüstü imza uygulaması arasında iletişim kurulması gerekebilir.

Bu nedenle bir sitede e imza çalışmıyorsa ama başka bir uygulamada çalışıyorsa sorun PIN olmayabilir.

Örneğin kart yönetim programını açtınız.

PIN'i girdiniz.

Cihazı başarıyla okudunuz.

Sertifika bilgilerini görebiliyorsunuz.

Ama bir internet sitesinde imzalama ekranı açılmıyor.

Bu durumda doğrudan şifre sıfırlamak anlamsız olur.

Sorun tarayıcı, e imza yardımcı uygulaması veya sitenin kendisiyle ilgili olabilir.

İşte e imza sorunlarında en önemli alışkanlıklardan biri budur:

Sorunun gerçekten PIN'den kaynaklandığından emin olun.

Evet, PIN kodu bilgisayara bağlı değildir.

PIN elektronik imza cihazınızla ilişkilidir.

Bu nedenle cihazınızı başka bir bilgisayara taktığınızda da aynı PIN kodunu kullanırsınız.

Örneğin ofisteki bilgisayarda e imzanızı kullanıyorsunuz ve PIN'iniz 875421.

Cihazı eve götürdünüz.

Ev bilgisayarında gerekli yazılımlar kuruluysa yine aynı PIN'i kullanırsınız.

Her bilgisayarda ayrı e imza şifresi oluşturulmaz.

Bu da aslında e imzanın taşınabilir olmasının temel özelliklerinden biridir.

Cihaz sizinle birlikte hareket eder.

Hayır.

Bilgisayara format atmanız e imza PIN kodunu değiştirmez.

Çünkü PIN bilgisi bilgisayarın içinde tutulmaz.

Ancak format sonrasında e imza sürücülerini ve gerekli programları yeniden kurmanız gerekebilir.

Bu noktada kullanıcı bazen “format attım, e imzanın şifresi gitti” diye düşünür.

Aslında şifre gitmemiştir.

Sadece e imzayı çalıştıran yazılımlar silinmiştir.

Gerekli sürücüler kurulduğunda mevcut PIN kodunuzla kullanmaya devam edebilirsiniz.

Bu durumda PIN problemi ihtimali oldukça düşüktür.

Çünkü aynı cihaz aynı PIN ile başka bilgisayarda çalışıyorsa elektronik imza cihazınız büyük ihtimalle sağlamdır.

Sorunu kendi bilgisayarınızda aramak gerekir.

Sürücü kurulumu kontrol edilebilir.

Kart yönetim yazılımı yeniden kurulabilir.

USB portu değiştirilebilir.

E imza uygulamasının güncel olup olmadığına bakılabilir.

Tarayıcı üzerinden işlem yapıyorsanız ilgili yardımcı uygulamaların çalışıp çalışmadığını kontrol etmek gerekebilir.

Bu basit karşılaştırma aslında çok işe yarar.

Cihaz başka bilgisayarda çalışıyor mu?

Çalışıyorsa sorun büyük ihtimalle cihazın şifresi değildir.

Burada tek bir sayı vermek doğru olmaz.

Kullanılan kart ve token modeline göre yanlış PIN deneme limiti farklı olabilir.

Bu nedenle ekranda kalan hak sayısını gösteren bir bilgi varsa onu dikkate alın.

Örneğin “2 deneme hakkınız kaldı” gibi bir mesaj görüyorsanız bunu ciddi bir uyarı olarak değerlendirin.

İkinci bir PIN daha tahmin etmek yerine doğrudan kurtarma sürecine geçmek daha güvenli olabilir.

“Nasıl olsa bir kez daha deneyebilirim” düşüncesi elektronik imzada pahalı bir kumara dönüşebilir.

Çünkü son denemede de yanlış PIN girerseniz artık farklı işlemler yapmak zorunda kalabilirsiniz.

Genellikle hayır.

Sadece PIN kodunu unutmuş olmak e imzanızın tamamen kullanılamaz hale geldiği anlamına gelmez.

Çoğu durumda PIN sıfırlama veya kilit kaldırma yöntemleri vardır.

Ancak kartın fiziksel olarak bozulması, sertifikanın geçerlilik süresinin sona ermesi veya kurtarma işleminin mümkün olmadığı özel durumlarda farklı süreçler gerekebilir.

Bu yüzden şifreyi unuttuğunuz anda yeni e imza başvurusu yapmak yerine önce mevcut cihazınızın kurtarılıp kurtarılamadığını öğrenin.

Belki de on dakikada çözülecek bir işlem için gereksiz yere yeni sertifika başvurusu yapmak zorunda kalmazsınız.

Bu durum hizmet sağlayıcısına ve yapılması gereken işleme göre değişebilir.

Basit PIN değiştirme işlemi çoğu zaman kullanıcı tarafından cihaz yönetim yazılımından yapılabilir.

Fakat kartın kilitlenmesi, fiziksel değişim gerekmesi veya özel teknik destek süreçleri farklı olabilir.

Bu nedenle doğrudan sağlayıcınızdan bilgi almak en doğrusu olacaktır.

Burada dikkat edilmesi gereken bir diğer konu da internette kendisini “e imza şifre açma servisi” gibi tanıtan bilinmeyen kaynaklardır.

Elektronik imza önemli bir güvenlik aracıdır.

PIN'inizi veya kimlik bilgilerinizi tanımadığınız kişilere vermek doğru değildir.

Normal şartlarda hayır.

Teknik destek personelinin size yardımcı olmak için PIN kodunuzu öğrenmesine gerek olmamalıdır.

Destek sırasında “Şifrenizi söyleyin, biz deneyelim” yaklaşımına karşı dikkatli olun.

Uzaktan bağlantı kuruluyorsa PIN girişi gerektiğinde mümkünse PIN'i kendiniz girin.

Elektronik imza PIN'i kişisel ve gizli bir güvenlik bilgisidir.

Bu konuya banka kartı şifresi kadar dikkatli yaklaşmak gerekir.

Cihazın tek başına başka bir kişinin eline geçmesi, PIN bilinmediği sürece belirli bir koruma sağlar.

Ancak ideal olan cihazın da PIN'in de sizin kontrolünüzde kalmasıdır.

Özellikle kurumsal yapılarda e imzanın sürekli farklı çalışanların elinde dolaşması ciddi güvenlik ve yetkilendirme sorunlarına yol açabilir.

Bugün küçük bir işlem için verdiğiniz cihaz yarın başka bir işlemde kullanılabilir.

Bu nedenle mümkün olduğunca elektronik imzanızı fiziksel olarak da koruyun.

İşlem tamamlandığında cihazı bilgisayar üzerinde takılı bırakmayın.

Özellikle ortak kullanılan bilgisayarlarda bu önemli bir alışkanlıktır.

E Devlet ile elektronik imza birbiriyle ilişkilendirilebildiği için kullanıcılar bu iki sistemi sık sık karıştırabiliyor.

Elektronik imzayla e Devlet'e giriş yapılabilir.

Ancak bu, elektronik imza PIN kodunun e Devlet şifresi olduğu anlamına gelmez.

PIN değiştirme ve sıfırlama işlemleri genellikle elektronik imzanızı sağlayan sertifika hizmet sağlayıcısının altyapısı veya kart yönetim programı üzerinden yürütülür.

Dolayısıyla e Devlet'e girip “e imza şifremi değiştir” şeklinde genel bir işlem beklemek doğru değildir.

Kullandığınız sağlayıcının yöntemini takip etmeniz gerekir.

Hayır.

Bu noktada tekrar PIN ile sertifika süresini birbirinden ayırmak gerekiyor.

Sertifikanızın geçerlilik tarihi bittiyse PIN kodunu değiştirmek sertifikayı yeniden geçerli hale getirmez.

Yeni PIN doğru olsa bile süresi dolmuş sertifikayla imza işlemi yapılamayabilir.

Bu nedenle e imza çalışmadığında sertifika tarihini kontrol etmek de önemli bir adımdır.

Bazen kullanıcı günlerce sürücüyle uğraşıyor, PIN değiştiriyor, farklı bilgisayarlarda deniyor.

Sonra bir bakılıyor ki sertifikanın süresi iki hafta önce bitmiş.

Bu yüzden temel kontrolleri sırayla yapmak işleri kolaylaştırır.

Cihaz görünüyor mu?

Sertifika geçerli mi?

PIN doğru mu?

Kart kilitli mi?

Uygulama çalışıyor mu?

Bu soruların cevapları genellikle sorunun yerini kısa sürede gösterir.

Bazen kullanıcı PIN'den yüzde yüz emindir.

“Ben bu şifreyi yıllardır kullanıyorum, yanlış olamaz” der.

Bu durumda birkaç ihtimal vardır.

Kart daha önce kilitlenmiş olabilir.

Farklı bir elektronik imza cihazının PIN'ini hatırlıyor olabilirsiniz.

PIN yakın zamanda başka biri tarafından değiştirilmiş olabilir.

Klavyeden rakam girişinde sorun yaşanıyor olabilir.

Ya da kart yönetim programı farklı bir PIN türü istiyor olabilir.

Özellikle birden fazla e imza cihazı olan kişilerde bu karışıklık sık yaşanır.

Masanın üzerinde iki token var.

Birinin PIN'i 4268, diğerinin PIN'i 8624.

Bir süre sonra hangisinin hangisi olduğunu insan gerçekten karıştırabiliyor.

Bu yüzden e imza cihazlarını birbirinden ayırt edilebilir şekilde saklamak faydalıdır.

Ancak cihazın üzerine doğrudan PIN yazmak yine iyi fikir değildir.

Bu tamamen kullanılan yönteme bağlıdır.

Bazı kart yönetim yazılımlarında PIN değiştirme işlemi doğrudan cihaz üzerinde yapılabildiğinden internet bağlantısı gerekmeyebilir.

Ancak sağlayıcının online kullanıcı işlemleri üzerinden PIN sıfırlama veya kimlik doğrulama işlemi yapılacaksa internet bağlantısı gerekir.

Dolayısıyla burada da herkese uyan tek bir cevap yoktur.

En doğru yaklaşım kullandığınız sağlayıcının resmi yönergelerine bakmaktır.

Yeni şifre oluştururken sadece sistemin kabul ettiği bir PIN belirlemek yeterli değildir.

Onu güvenli şekilde kullanabilmek de önemlidir.

Çok tahmin edilebilir kodlardan uzak durun.

123456 gibi sıralı rakamlar kullanmayın.

Aynı rakamın sürekli tekrarından kaçının.

Doğum tarihinizi doğrudan PIN yapmayın.

Telefon numaranızın son dört hanesini tercih etmeyin.

Kartın veya cihazın üzerine PIN'i yazmayın.

Aynı PIN'i banka kartı, telefon ve e imza gibi birçok yerde kullanmamaya çalışın.

Bunlar küçük ayrıntılar gibi görünür.

Fakat güvenlik sorunları çoğunlukla büyük teknik açıkların değil, küçük alışkanlıkların birleşiminden ortaya çıkar.

Elektronik imza PIN'inizi her ay değiştirmek zorunda değilsiniz.

Sürekli değiştirilen şifrelerin başka bir sorunu ortaya çıkar: Kullanıcı hatırlayamadığı için şifreleri bir yerlere yazmaya başlar.

Bu da güvenliği azaltabilir.

Daha mantıklı olan, gerektiğinde değiştirmektir.

PIN'inizi başka birinin gördüğünden şüpheleniyorsanız değiştirin.

Cihaz bir süre başkasında kaldıysa değiştirmeyi değerlendirin.

PIN'in çok kolay tahmin edilebilir olduğunu fark ettiyseniz değiştirin.

Güvenlik ihlali şüphesi varsa beklemeyin.

Burada amaç sık sık şifre değiştirmek değil, PIN'i gerçekten gizli tutmaktır.

Yıllardır e imza kullanan kişilerin bile zaman zaman yaptığı birkaç hata var.

Birincisi, PIN unutulduğunda sürekli tahmin yapmak.

İkincisi, kart kilitlendiği halde PIN girmeye devam etmek.

Üçüncüsü, cihaz bilgisayarda görünmediğinde şifreyi suçlamak.

Dördüncüsü, sertifika süresi bitmişken PIN değiştirmeye çalışmak.

Beşincisi, bilinmeyen sitelerden kart yönetim programı indirmek.

Altıncısı, PIN kodunu cihazın üzerine yazmak.

Yedincisi ise e imza PIN'ini başkalarıyla gereksiz yere paylaşmak.

Aslında bunların tamamı tek bir noktada birleşiyor.

Sorunun kaynağını anlamadan çözüm uygulamaya çalışmak.

Elektronik imzada önce teşhis, sonra işlem yapmak gerekir.

Konunun tamamını okuduktan sonra akılda tutulması gereken temel sıra aslında oldukça basit.

Önce yeni PIN denemeleri yapmayı bırakın.

Hangi elektronik sertifika sağlayıcısını kullandığınızı öğrenin.

E imza cihazınızın bilgisayar tarafından görülüp görülmediğini kontrol edin.

Sertifikanızın geçerlilik süresine bakın.

Kartınız kilitli değilse sağlayıcınızın PIN sıfırlama yöntemini kullanın.

Kart kilitliyse kilit kaldırma prosedürüne geçin.

İşlem bittikten sonra yeni PIN'inizi güvenli şekilde saklayın.

Bu sıralama gereksiz işlemler yapmanızı büyük ölçüde engeller.

Her e imza sorunu için teknik destek almak gerekmez.

PIN'inizi biliyor ve yalnızca değiştirmek istiyorsanız çoğu zaman işlemi kendiniz yapabilirsiniz.

Ancak şu durumlarda destek almak daha doğru olabilir:

Kart kilitlendiyse ve nasıl açılacağını bilmiyorsanız.

PUK veya kurtarma koduna erişemiyorsanız.

E imza cihazı hiçbir bilgisayarda görünmüyorsa.

Kart yönetim programı sürekli hata veriyorsa.

PIN sıfırlama işlemi tamamlandığı halde cihaz çalışmıyorsa.

Sertifikanız görünmüyorsa.

Cihazın fiziksel olarak arızalandığından şüpheleniyorsanız.

Bu gibi durumlarda kullandığınız elektronik sertifika hizmet sağlayıcısının resmi destek kanallarına başvurmak en güvenli yoldur.

Hayır.

PIN kodunu değiştirmeniz daha önce elektronik imza ile imzaladığınız belgeleri geçersiz hale getirmez.

PIN yalnızca cihazı kullanarak yeni imza işlemi yapmanıza izin veren güvenlik bilgisidir.

Geçmişte oluşturduğunuz elektronik imzaların doğrulanması farklı mekanizmalar üzerinden gerçekleştirilir.

Bu nedenle “PIN'i değiştirirsem geçen ay imzaladığım sözleşme bozulur mu?” gibi bir endişeye gerek yoktur.

Eğer PIN kodunuzu başka biri biliyorsa ve artık bilmesini istemiyorsanız en pratik çözüm PIN'i değiştirmektir.

Özellikle cihaz da o kişinin erişebileceği bir yerde bulunuyorsa bunu geciktirmemek gerekir.

Daha sonra yeni PIN'i güvenli bir yerde saklayabilirsiniz.

Burada amaç paniğe kapılmak değil, erişimi yeniden sizin kontrolünüze almaktır.

PIN değiştirme veya sıfırlama işlemi tamamlandığında hemen önemli bir belge üzerinde işlem yapmak yerine önce sistemin düzgün çalıştığını kontrol etmek iyi olabilir.

Kart yönetim programını açın.

Cihazın görüldüğünü doğrulayın.

Sertifika bilgilerinizi görüntüleyin.

Daha sonra kullandığınız bir imza uygulamasında yeni PIN'in kabul edilip edilmediğini kontrol edin.

Her şey düzgün çalışıyorsa artık normal kullanıma devam edebilirsiniz.

Bu küçük test özellikle iş teslimi, ihale başvurusu veya son dakika resmi işlem yapmadan önce faydalıdır.

Çünkü elektronik imza sorunları nedense en çok insanın acelesi olduğunda ortaya çıkıyor.

Bir ihalenin kapanmasına on dakika kalmış.

E beyanname gönderilecek.

Sözleşme son dakikada imzalanacak.

Tam o sırada PIN'in çalışmadığını fark etmek pek hoş bir deneyim değildir.

Bu nedenle e imzanızı uzun süredir kullanmadıysanız önemli bir işlemden önce test etmek iyi bir alışkanlıktır.

E imza güvenliği yalnızca PIN kodundan oluşmaz.

Cihazın fiziksel güvenliği de önemlidir.

USB token'ı sürekli bilgisayarda takılı bırakmak yerine işiniz bittiğinde çıkarmak iyi bir uygulamadır.

Özellikle ortak bilgisayarlarda bunu yapmak daha önemlidir.

Cihaz kaybolduysa sadece “PIN'i bilmiyorlar, bir şey olmaz” diye düşünmeyin.

Kullandığınız elektronik sertifika sağlayıcısıyla iletişime geçerek yapılması gerekenleri öğrenin.

Gerekirse sertifika iptal sürecini değerlendirin.

Çünkü güvenli elektronik imza cihazı sıradan bir USB bellek gibi görülmemelidir.

E imza PIN kodunu unutmak ilk anda biraz stresli gelebilir.

Özellikle o gün mutlaka imzalanması gereken bir belge varsa insanın aklına doğrudan en kötü senaryolar geliyor.

“E imza bozuldu mu?”

“Yeni cihaz mı almam gerekiyor?”

“Sertifika gitti mi?”

“Bugün işlem yapamayacak mıyım?”

Çoğu zaman durum düşündüğünüz kadar ciddi değildir.

Önemli olan PIN'i unutunca rastgele denemeler yaparak kartı kilitlememektir.

Önce hangi sağlayıcıyı kullandığınızı belirleyin.

Cihazın bilgisayarda göründüğünü kontrol edin.

Sertifikanın geçerli olduğundan emin olun.

Mevcut PIN'i biliyorsanız normal PIN değiştirme işlemini kullanın.

PIN tamamen unutulduysa sağlayıcının sıfırlama yöntemine geçin.

Kart kilitlendiyse kilit kaldırma prosedürünü uygulayın.

Ve işlem tamamlandıktan sonra yeni PIN'i güvenli şekilde saklayın.

Elektronik imza teknolojisi ilk bakışta teknik ve karmaşık görünebilir. Fakat temel mantığı anladığınızda çoğu problem daha kolay çözülür.

Asıl mesele her hata gördüğünüzde aynı çözümü denememektir.

Bazen sorun PIN'dir.

Bazen sürücüdür.

Bazen cihaz bağlantısıdır.

Bazen sertifikanın süresi dolmuştur.

Doğru soruyu sorduğunuzda çözüm de genellikle daha hızlı gelir.

E imza şifre yenileme konusunda akılda kalması gereken en basit cümle belki de şu:

PIN'inizden emin değilseniz tahmin etmeye devam etmeyin.

Çünkü birkaç dakikalık bir şifre sıfırlama işlemiyle çözülebilecek problem, gereksiz yanlış denemeler nedeniyle kart kilidi sorununa dönüşebilir.

Elektronik imzanızı günlük hayatınızdaki önemli anahtarlarınızdan biri gibi düşünün.

Anahtar yanınızda olabilir ama onu güvenli şekilde kullanmanızı sağlayan şey kontrolün sizde olmasıdır.

PIN kodu da tam olarak bu kontrolün küçük ama önemli parçasıdır.